
Saturday, September 27, 2008
Бүх ээжүүддээ....

Friday, September 26, 2008
Камиказе,Перл Харбор бас ирээдүйн тухай ...


(Камиказе нар сүүлчийнхээ нислэгт явахын өмнөх бас Перл Харборыг бөмбөгдөж байх үеийн зургууд.)
Thursday, September 25, 2008
Эр зоригийг үнэлэхүй..

Чингис хаан дайснаа ч нөхрөө ч үнэлж чаддаг байсан нь одоо ч түүнийг алдаршуулж байдаг.Тухайлбал анд нөхөр Жамухаа өршөөж байгаа, өөрийг нь алахаар харваж байснаа зоригтой өчиж байсан Зэв, бас Тоорил хааны тухай хэлсэн үг цаашилбал түүний их цэргийг нэг биш удаа тогтоож өөрөө ч ухаантай зоригтойгоо харуулж чадсан Сартуулын Мухамед шахын хүү Желал Ад Дин зэргийг нэрлэж болно. Үүн дотроос мулгуу шахын угсаа залгамжлагч тухайн үеийнхээ ордны хуйвалдаанаар хаан ширээ өвлөх эрхээ алдаж байсан түүний зөвөлгөө ухаалаг цэргийн бодлогыг Хорезмын хаант улс хэрэгжүүлсэн бол түүх ямар байхыг хэнч мэдэхгүй биз дээ.Ордны хуйвалдаан эв нэгдэлгүйгээсээ болж нэгдсэн цэргийн хүчнийг монголчуудын эсрэг хөдөлгөөгүйгээс Сартуулын хот тосгодууд хэдий их эсэргүйцэж байсан болов ч тэсэж чадах боломж байсангүй.Тухайн үедээ бас томоохон газар нутагтай (хуучнаар ЗХУ гэж байх үеийн Дундад Азийн улсууд болох Туркменистан Азербайжан Узбекстан зэрэг нилээд хэдэн орны нутаг дэвсгэр хамаарч байсан) лалын хөгжиж цэцэглэж байсан хаант улс Чингис хааны гадагшаа хийсэн дайнуудын хамгийн хүндэд тооцогдож байсан санагддаг юм.Эсэргүйцэж боссон болгоныг ямар гай гамшиг хүлээж байгааг анх энд л мэдрүүлж бас бууж өгч дагасан нь хаант улсын нөмөр нөөлөг болгоныг хүртэж болохыг аугаа их хаан дэлхийн дайдад сонсгож бүхнийг чичрүүлж байлаа.Харин энэ дайнд Чингис хааны хэдий дайсан нь болов ч хүндлэлийг хүлээсэн хүн бол Желал ад дин байсан аж.Желал ад дин улс орноо удирдах чадваргүй болсон эцгээсээ хаан ширээгий нь авсан цагаасаа эхлэн монголын цэрэгт хүчтэй эсэргүйцэл үзүүлж байсан болов ч хамгийн сүүлд 1221 онд Инд мөрний эрэгт болсон тулалдаанд бүрэн ялагдаж дахин сэхээгүй бөгөөд сүүлд Чингис хааныг нас барснаас хойш 1231 онд нас барсан гэдэг.Ер нь дайн байлдаан хэдий харгис хэрцгий өрөвдөх хайрлах гэдгийг үгүйсгдэг болов ч бас өөрийн хуультай бөгөөд эр зориг цэрэг эрийн хатуужилийг үе үеийн жанжид үнэлж дайснаа ч хүндэтгэж ирсэн сайхан жишээ олон байдаг.Аугаа их орны дайны эхний үе буюу Буг голын эрэг дээр байдаг Брестын цайзыг хамгаалж байсан зөвлөлтийн цэргүүд(энэ хил дээр зөвхөн явган цэргийн корпус,хилийн хороо застав зэрэг л байсан)Германы аймшигтай ширүүн довтолгооныг санаанд оромгүй байдлаар эсэргүйцэж бүр нутгын гүн рүү фронт шилжсэн байхад хүртэл германы цэрэгт хохирол учруулж байсан тухай баримт байдаг.Би одоо нэрийг нь мартчихаж (Бүртгэлгүй хүн) ч билүү нэг тийм зохиол манайд хэвлэгдэж байсан Тэр номонд Брестийн цайзыг хамгаалж байсан нэр нь үл мэдэгдэх залуу офицерын тухай гардаг юм.Тэрээр ганцаараа олон сар тулалдаж олон германчуудыг устгасаныхаа дараа аргагүйн эрхэнд олзлогддог бөгөөд түүнийг олзлогдож байх үед Германы цэргийн генерал эр цэргийн ёсоор хүндэтгэл үзүүлж байсан тухай бодит баримт байдаг юм байна лээ.Дайснаа үзэн ядаж бас үнэлж чаддаг хүмүүс амьдрал дээр алдаа бага гаргадаг биз дээ(Дээрх зурагт Желал ад дины Монголын цэрэгтэй тулалдаж байгааг дүрсэлсэн байна)
Saturday, September 20, 2008
Хар дарсан жилүүд ..



Саяхан монголд хэлмэгдсэдийн өдрийг тэмдэглэж өнгөрүүллээ.Энэ өдрийг хэлмэгдэж зовж гадуурхагдаж явсан хүмүүс түүний үр ач ах дүү нараас нь илүү ойлгож тэмдэглэж байгаа нь үгүй юм шиг санагдаад байдаг юм.Манайхан ярьдагдаа хүний зовлонг тэрийг туулсан хүнээс нь илүү ойлгох хүн байхгүй гэж.Тийм ч учраас илүү амьдралд хайртай бас ухаалаг байсан нь тэдний үр хүүхдүүд нь ихэвчлэн тэр зовлон доромжлолыг давж туулаад бусдаасаа илүү эрдэм боловсролтой чадалтай хүмүүс болсон нь анзаарагдаад байдаг юм.Бас нөгөө талаасаа хамгийн угсаа гарал сайтай тухайн үеийнхээ эрдэм боловсролтой гэснийгээ хэлмэгдүүлж байсан болохоор тэдний гени бас байдаг байх л даа.Энд би монгол телевизээр үзэж байсан нэг кино (Восток-Запад (1999) ...Олег Меньшиков, Сергей Бодров-мл., Катрин Денев (Catherine Deneuve) нарын тоглосон) ны үйл явдалтай холбогдуулж нэг түүх бичмээр санагдлаа.Энэ киног үзээгүй хүн монголд бараг байхгүй байлгүй дээ.Ер нь оросууд кино хийх талаараа хуучин ч мундаг байсан одоо ч тасраад байна ш дээ.Олег Меньшиков гэхэд л Оростоо хамгийн үнэтэй жүжигчин гэж сонсож байсан юм байна.Киног бүгд үзсэн болохоор олон юм яриад яахав гол нь коммунистууд яаж хүний итгэл сэтгэлээр тоглож гадаадад цагаачилж байсан иргэдээ хууран авчирч хэлмэгдүүлж байсан мөн орост тухайн үедээ амьдарч байсан гаднын иргэдийг эрхийг улан доороо гишгэчин байсаны жишээ олон байдаг юм байна лээ.Манай нууц товчоо дээр байдаг шиг хөрст дэлхий хөрвөж хөнжилдөө ч орох завгүй байсан тэр үеийн улс төрийн хямрал олон мянган гадаадын иргэдийг орос оронд хувь тавилангий нь төөрүүлж орхисон байх юм.Тэр үед болж байсан эдийн засгийн хямрал өлсгөлөн ядуурал арьсны үзэл нь баруунд байсан олон хүмүүсийг Зөвлөлт Орос улсыг аврагчаа гэж бодоход хүргэж бас олон зуун мянган хүмүүс итгэл үнэмшлийнхөө төлөө Орост ирж коммунизм байгуулах үйлст зүтгэж байлаа.Тэдний дийлэнх нь жирийн ажилчин уран бүтээлч багш инженерүүд байсан юм.Тэдний зарим нь Орос оронд төрж өсөөд хувьсгалын үймээнээр дүрвэсэн сэхээтнүүд буюу орос гаралтай цагаачид нөгөө хэсэг нь барууны орнууд Америкт амьдарч байсан гадаадыхан байсан гэнэ.Эд бүгд коммунизмын хоосон суртал ухуулга худал хуурмаг ёс суртахуунд итгэснийхээ горыг амссан юм.Сталинч дэглэм хэзээ ч ийм хүмүүст итгэдэггүй байсан нь бараг бүгдийг нь зөвхөн ингэж ирсэнийх нь төлөө алж хядаж хорих лагер гулагуудад илгээснээр нотлогдсон гэдэг.Эдгээр хүмүүс учир утгагүй хардалт үл ойлгогдох баривчилгаа айдас хүйдэснээс болж өөрсдийн орны элчин сайдын яам бусад консулын газруудад хандсаныхаа төлөө л шууд гулагт ачигдаж тамлан байцаагдаж байсан байна.Эдгээр хүмүүсийн нэг нь америкийн иргэн байсан хар арьст Lovett Fort-Whiteman юм.Тэрээр нутагтаа коммунист намд элсэж Америкийн хөдөлмөрийн конгресс гэдэг байгууллагад ажиллаж байж.1920 онд Зөвлөлт засгийн урилгаар анх орос оронд ирж байжээ.Тэгээд коментернд ажиллаж сүүлд коммунист намын зөвлөх хийж 1937 он хүртэл ажиллаад ор сураггүй алга болсон аж.Харин сүүлд олдсон баримтаар бол Казахстаны Семипалитинск хотын ойролцоо байдаг гулагт хоригдож байгаад дарамт доромжлолыг дийлэлгүй 1939 оны 11 сард нас барсан гэнэ.Тэрээр 44 настай байсан юм.Бас нэг хохирогч Alexander Gelver тэрээр америкийн элчин сайдын яамны өмнө баривчлагджээ.Тэр ойр тойрных нь учир битүүлэг алга болж баривчлагдаж байгааг хараад маш их айж тусламж хүсэх зорилгоор явж байсан гэнэ.Уг нь үйлдвэрт ажилладаг ажилдаа дуртай л нэгэн байж.Тэрээр 24 настай байсан бөгөөд бас алга болсон.Бас нэг хэлмэгдэгч бол итали гаралтай Thomas Sgovio.Тэр харин цөөхөн амьд үлдсэн гадаадын хэлмэгдсэдийн нэг юм.Тэр эцгийгээ дагаж орост ирэх үед 12 настай байж.Эхний хэдэн жил сайхан л байж харин удалгүй байдал бишидсэн гэнэ. Аав Joseph нь 1937 онд баривчлагдаж хөдөлмөрийн лагерт 11 жил хоригдох ял авсанаар түүний зовлон эхэлсэн байна.Гадны иргэд гэнэт алга болох баривчлагдах болсон учир айж сандарсан тэрээр Америк буцах зорилгоор Америкийн элчин сайдын яаманд хэд хэд очсон гэнэ.Ингээд ээлжит оролдлого болох 1938 оны 3 сарын 21 нд тэр элчингийн үүдэн дээрээс баривчлагдсан байна.Түүнийг өөр 12 гадаадын цагаачдын хамт таваарын вагоноор гулагруу явуулсан бөгөөд тэдний 10 нь арктикийн уурхайд нас барсан гэдэг.Түүний аав нь дайны дуусаад 1948 онд суллагдсаныхаа дараахан нас баржээ.Харин тэрээр 16 жилийн хүнд хүчир зовлонгын дараа суллагдаж 1960 онд Америк руу буцах мөрөөдлөө биелүүлсэн аж.Thomas Sgovio 1997 онд Аризоно мужид 81 настайдаа нас барсан гэнэ.Тэрээр нэртэй зураач болсон бөгөөд гулагын амьдралыг харуулсан уран бүтээл нь их алдартай юм байна лээ..Ингээд энэ хүмүүсийн хувь тавиланг уншаад сууж байхдаа тэр үедээ ямар их итгэл найдвар гашуун дурсамж тэд нарт байсан болоо гэж Восток-Запад киноны үйл явдлаар төсөөлөн бодож сууна.Дахиад нэг тэр киног олж үзнэ дээ.Thomas Sgovio ийн хорих лагерт байх үеийн зураг бас түүний зурсан зургыг орууллаа
Thursday, September 18, 2008
Сайхан зураг нэг байна.

Эрчүүдээ гэж...
Намрын ажил.

Манай улс атрын аян өрнүүлээд нөгөө соц байх үеийнхээ тариа буудай төмсийг энэ жил авч магадгүй гээд байгаа биз дээ.Маш сайхан хөдөлгөөн ядаж иддэг гурил ногоогоороо урдаасаа хараат биш байвал хөөрхий монголчуудад маань аштай юу даа.Баяр сайдыг энийг эхлүүлсэнийг нь бодоод элдэв юм яриад муулаад баймааргүй санагдаад байгаа ш дээ хэ хэ.Бас зөвхөн монголд арвин ургац аваад байгаа юм биш юм байна лээ шүү.Манай хойд хөрш энэ жил түрүү түрүү жилийнхээсээ илүү ургац аваад оюутан сурагч цэрэг цуухаа дайчлаад байгаа юм биш үү.Оюутан сурагч гэснээс намрын ажил гэж хамт олныг илүү ойр дотно болгодог адал явдал инээд наргиантай нэг чухал үйл явдал энэ байж билээ.Одоо ч гэсэн хэн хэндээ хэрэгтэй энэ ажлыг дарга цэрэг бодож байгаа гэж найдаж байна.
Wednesday, September 17, 2008
Александр Солженицыний хорих лагерт байх үеийн зураг

100 жилийн өмнөх түүхэн зураг

Энэ зургийг оросын гэрэл зурагчин Prokudin-Gorsky 1907 онд авсан байна.Тэрээр Оросын эзэн хааны тусгай зурагчин байсан гэнэ.Хар цагаан энэ зургийг тусгай технологи ашиглан өнгөт болгосон юм байх.Одоогоос 100 жилийн өмнө авсан энэ зураг түүхийн ховор баримт бөгөөд Оросын эзэнт гүрэн өөрийн эзэмшилд оруулсан лалын шашинт орнуудтайгаа одооны адил террорист ажиллагааны эсрэг тэмцэж байсан нь энэ зурагт буусан байх юм.Энэ шоронгийн харуул цэрэг ,тэр шоронд байгаа лалын тэрслүү үзэлтнүүд гээд сонирхолтой л дүр зураг байгаа биз.
Сансараас авсан зураг
Tuesday, September 16, 2008
Миний санаа...
Та нар яагаад үүргэвчтэй аялал нэвтрүүлэг хүний сэтгэлд их хүрсэн гэж санаж байна.Алтай ахын задгай яриа заримдаа ч бүдүүлэг гэмээр ч яриа ч биш гол нь биш монгол хүмүүсийн алс газар явж амьдрал хайх тэр тусмаа өөрсдийнх нь адил монгол хүн тэр оронд очоод яаж амьдрах алхам тутамдаа мөнгөө яаж хэмнэх вэ энд монгол хүн ажиллаж амьдрах өөрөөр хэлбэл солонгос япон америк англид ажиллаж амьдарч байгаа монголчууд шиг нөхцөл байна уу гэсэн хүсэл л энэ нэвтрүүлгийг эх оронд минь ийм алдартай болгосон юм шүү дээ.Тэрнээс биш аялалын цаг гээд Монголын Үндэсний Телевизийн бас яг адилхан нэвтрүүлэг байна.Гол нь хүнд хүрч байгаа нь одоогийн монголчуудын аж амьдралаас шалтгаалаад өөр өөр байна л даа.Бид нар Англи Америк Японы ард түмэн шиг амьдарч чаддаг байсан бол ингэтлээ шимтэн үзэх байсан уу гэдэг тэр мэргэжлийн хүмүүсийн дүгнэлт тусдаа байх.Ядуу монголчууд маань тэднийг дагаад тэр оронд нь очсон юм шиг л байдаг нь бид мэттэйгээ адилхан байдаг Алтай Ганхүү Ганболд ах нарын үзэгчдэд таалагдах нэг нөхцөл болдог байхаа.Би яагаад ийм дүгнэлт хийсэн бэ гэвэл шинэ улс болгоны нэвтрүүлгийн дараа энэ улсын талаар тэгэхдээ яаж очих вэ очоод монгол хүн байна уу. ажил хийж мөнгө олох боломж байна уу гээд асуулт гуйлт их байдаг гэж сонссон учраас л ийм бодолтой болсон юм.Хүмүүст сонирхуулах гэж энэ нэвтрүүлгийг хийсэн байж таараа.Одоо дэлхийд телевизийн реалити шинэ нэвтрүүлэг хийх ч маш их их хөдөлмөр шаарддаг байхаа. Харин монголд ч амархан санагдаад байх юм.Захын нэг айлаар ороод танайхаас Солонгост хүн явуулах гэсэн юм гэхдээ танай бүх амьдрал тэр тусмаа виза яаж авахаас өгсүүлээд ямар ямар бэрхшээл гарч байна очоод яаж ажиллаж байгаа тухай реалити шоу явуулах гэсэн юм гэвэл олдох л байх.Харин миний бодлоор бүр энгийн зөвхөн монголдоо жинхэнэ ажил хийх гэсэн залуу олоод тэрийг нууцаар яаж ажил хийх гэж тэмүүлж байгаа тэр нь ямар ямар бэрхшээлтэй тулгарч байгаа тухай нэмэр хачиргүй нэвтрүүлэг хийвэл ядаж энэ авилгачин түшмэлүүд цочрох байх гэж санах юм .Алтай ах их хуралд орсоноос илүү түүний өгсөн энэ санаа нийгэмд хэрэгтэй юм биш үү Саналаа өгөөрэй
Sunday, September 14, 2008
Шереметьево

Манайхан одоо ч газар сайгүй явдаг болсон болохоор энд тэндэхийн нисэх буудлын үйлчилгээг сайн харьцуулж хардаг болсон байх оо.Шэнгений буюу тэр зүгийн хэдэн орон орох шаардлага гарвал хамгийн ойрхон бас зардал мөнгө нь бага гардаг болохоор Шереметьево-1 ээр дамжих нь гарцаагүй.Харин манайхан ч гэлтгүй тэндэхийн ааш муутай бүдүүн авгайчуулын гестап харц,үйлчилгээг гайхсан хүмүүс их байдаг юм байна лээ.Харин би олж хараагүй юм уу тэр талаар бичсэн нь ховор л юм шиг санагддаг.Ер нь хэцүү дээ.Нэг их ялархаж ад үзсэн байдалтай хүнтэй харьцахыг нь олон хүн харж мэдэрсэн байлгүйдээ.Соц нийгмийн үед явж байхдаа энэ дээрэнгүй зангий нь анзаарч байсангүй бас хүүхэд байждээ.Ямар олон орон энэ тэр орж харьцуулах юм байсан биш.Ялгаагүй манай ижил ажил эрхэлдэг хил гаалийнхан адилхан байсан болохоор аргагүй байх л даа.Би тэгээд боддог юм энэ оросууд энэ бүдүүн авгай нараа халаад ядаж одоо манайхны байгаа шиг залуу улсууд авбал ажил үйлчилгээ нь өөр болно доо гэж.Тэгсэн бас шалтгаан байх шиг байнаа.Яагаад гэвэл хүний нас хүйсээр нь ялгаад байж болохгүй гэсэн шалтаг байгаа байх.Яг үнэндээ орос шиг авилгалд идэгдсэн орон бол ийм байхаас өөр арга байхгүй байх.Үнэндээ монголчууд авилгал мөрийтэй тоглоом гэмт хэргийг орос ах нараасаа л сурдаг ш дээ.Нилээн хэдэн жилийн өмнө гудамжинд тоглуулдаг байсан луйврын тоглоом бол эндээс л гаралтай гэж сонссон юм байна.(шарик тоглуулах)Өөр зөндөө л юм сонсож байсан яг үнэндээ мартчихаж.За тэгээд далийгаад явчихлаа.Монголчуудын дунд өөрийнхөө Бойнгоор нисэх дуртай нь олон болсон байхаа.Яагаад гэвэл манай үйлчилгээ өөр болсон учир хэн ч Аэрфлотоор тийм муухай ааштай авгай нараар загнуулан загнуулан явахыг хүсэх вэ дээ .Зах зээл гэдэг чинь хэнд таалагдаж байна тэнд л байдаг болохоор аугаа орос орныг ийм юман дээр алдаад байгаа нь гайхаад байдаг юм.Эсвэл өнгөрсөн зууны СССР ийн сүнс нь тэнээд орос ах нарыг тэнэгтүүлээд байдаг юм уу бүү мэд.Хаана ч байхгүй нисэх буудал дээрээ төмөр сандалтай дээрэм тонуултайааш муутай гааль бүр цэвэрлэгчтэй орос орон хэзээ зах зээлийн ая данг олох болоо айн.Би уг нь эдний дамжин өнгөрөх заалын зургыг оруулах гэсэн болов ч олж чадсангүй.Уг нь байгаа л дааа.Миний муугийнх болохоор өршөөгөөрэй.Үе үеийн монголчууд өчнөөн л жил явж байсан болохоор уг нь муулмааргүй байлаа.Гэхдээ даан ч өөдгүй дээрэнгүй тэнэг зантай болохоор нь өөрийнхөө блог орон зайд орууллаа.Манайхан ч энд үлгэр домог шиг юм их ярьдаг онигоо ч ихтэй юм байна лээ.Удахгүй өөр болох байхаа би жилийн өмнөх юм л ярьж байгаа шүү өөр болсон бол Sorry
Tuesday, September 9, 2008
Monday, September 8, 2008
Эгдүүтэй хүүхэд нэг байнаа...
Хүүхэд их хөөрхөн ш дээ.Хэн ч заагаагүй байхад л хөгжмийн аянд ямар ч том хүнийг дагуулахгүй бүжиглэлэдэг гэдгийг олон хүн хүн мэдэх байлгүй дээ.Энэ бичлэг үнэн хөөрхөн яаж тэгж хэмнэл ойлгоод бүжиглээд байгааг нь та нар хараарай.
Subscribe to:
Posts (Atom)